Yazı Detayı
05 Mayıs 2020 - Salı 16:16
 
BUGÜN HIDIRELLEZ; BUGÜN UMUT!
Ayşe Nur AKBAY
egirdirses@hotmail.com
 
 
5 Mayıs’ı & 6 Mayıs’a bağlayan gece, yani bugün Hıdırellez! Hıdırellez binlerce yıldır yaşattığımız ata kültürümüzden biridir. Hıdırellez, UNESCO tarafından listeye alınan 18 değerimiz arasında, Türkiye’nin Somut Olmayan Kültürel Miras (SOKÜM) unsurlarından biri olmasından dolayı oldukça önemlidir.
 SOKÜM ile ilgili daha detaylı bir yazım bulunmakta, dilerseniz köşemden bu yazımı da okuyabilirsiniz. Kısaca bahsetmek gerekirse; İkinci Dünya Savaşının neden olduğu büyük yıkım ve kaos, liberalleşmenin beraberinde getirdiği hümanizm ve hümanizme bağlı değer yargılarıyla beraber Avrupa ülkelerini, yarattıkları yıkımdan dolayı utanca boğmuştu. Çünkü hümanizm insana ve insanın yarattığı tüm değerlere kıymet veren bir felsefedir.  İkinci Dünya Savaşında birçok Avrupa ülkesinde kentler, tarihi eserler yok edilmiş ya da ciddi oranda tahrip edilmişti. Dünya’da yaşanabilecek herhangi bir kaostan yine taş üstünde taş kalmamış bir halde çıkmamak için, tedbir olarak, Birleşmiş Milletler Eğitim Bilim ve Kültür Örgütü UNESCO, bir takım koruma kararları aldı. Birleşmiş Milletlere üye ülkeleri bağlayıcılığı olan kararlar, sonradan küresel boyuta taşındı. Böylelikle ilk kez Kültürel Miras kavramı,  Dünya’nın doğal güzelliklerini korumak, simge yapılarını koruma ve restore etmek amacıyla ortaya atıldı. UNESCO, miras kavramını şöyle açıklar: "Miras, bizim geçmişten aldığımız, bugün bizimle birlikte yaşayan, gelecek nesillere aktardığımız birikimlerdir". Yani, Göbeklitepe’den tutun da Mısır Piramitleri’ne, kahveden tutun da Kamboçya’daki Kraliyet Balosuna kadar listeye giren tüm unsurlar bütün dünyanın, insanlığın ortak kültür mirasıdır. Kültür Mirası ikiye ayrılır: Somut Kültürel Miras ve Somut Olmayan Kültürel Miras. 
Hıdırellez de insanlığın ortak mirası olan unsurlar arasında bulunuyor. UNESCO Hıdırellez’i 2017 Yılında Macaristan’la ortak dosya olarak insanlığın miraslarına dahil etti.
Peki Hıdırellez nedir? Hıdırellez, aslında Türklerin Şamanist dönemine dayanan bir inançtır. Binlerce yıldır insanoğlu, yeni bir inanç sistemini kabul edince terk etmek istemediği tüm inanışları, ritüelleri sonraki inancına dönüştürmüştür. Nasıl doğada hiçbir şey tamamen yok olmazsa, tıpkı böyle insanlığın hafızası da yok olmaz; genetik ve kültür yoluyla nesilden nesle aktarılır. Buna örnek ise Mezopotamya’daki Inanna kültünün zamanla Anadolu’daki Kibele, Antik Yunan’daki Artemis, daha sonra da Hıristiyan Roma’daki Meryem’in birbirine dönüşmesidir. Bu karakterlerin benzer betimlerinden zaman içinde birbirine dönüşen karakterler olduklarını kesin olarak anlıyoruz. Tarihsel süreç içerisinde tedavülden kalkan inanç içerisinde terk edemediğimiz unsurları adeta bir geri dönüşüm içerisinde kullanırız. Tarih ve şu anki kültürümüz bunun örnekleriyle doludur.
İşte Hıdırellez de Şamanist inanca ait unsurlardan biri olup bugün İslamlaştırdığımız ritüellerden birisidir. Anlatıya göre ölümsüz olduğuna inanılan Hz. Hızır ve İlyas’ın gökyüzünde buluşarak baharı, bereketi, bolluğu, verimi getirdiği söylenir. Anadolu'da, dünyada darda kalanların yardımcısı olduğuna inanılan Hızır ile denizlerin hâkimi olduğuna inanılan İlyas peygamberlerin yeryüzünde buluştukları gün olarak düşünülen baharın habercisidir.
 
  Hızır ve İlyas kelimelerinin birleştirilmesi sonunda ortaya çıkan "Hıdırellez", Anadolu, Kırım ve Azerbaycan ile Orta Doğu ve Balkan ülkelerinde "bayram" olarak kutlanıyor.
Halk inancına göre, peygamber olan Hızır ile İlyas, her yıl sadece bir kez buluşuyor. Hızır peygamberin karada darda kalan kişilere yardım ve kılavuzluk ettiği, aynı zamanda bolluk getirdiğine, İlyas peygamberin de suların koruyucusu olduğuna inanılıyor.
İnanışa göre onlar, bolluk ve bereketi simgeleyen kişiler oldukları için onların ayaklarını bastığı her yerin yeşerdiği, temas ettikleri her şeyin bereketlendiği ve şifa dağıttıkları kabul ediliyor.
Hıdırellez, dünyanın farklı yerlerinde Ağrice, Altı Mayıs, Aya Yorgi, Aziz George, Bahar Bayramı, Ederlez, Eğrice, Eğrilce, Hederlez, Hıdrellez, Hiderlez, Hızır ile İlyas, İderlez, İlk Yaz, Mantifer, Mar Curcos, Ruz-ı Hızır (Hızır Günü) isimleriyle de anılıyor.
Hıdırellez'i bayram olarak kutlayan Romanlar ise bu güne "Kakava" ismini veriyor.
En yaygın bilinen ve yapılan Hıdırellez ritüeli ise bir kâğıdın üzerine dileklerin resim olarak çizilmesi ya da yazılmasıdır. Ardından dileklerin yazıldığı bu kâğıt bir gül ağacının köküne gömülür, dalına da asılabilir ve ertesi gün oradan alınıp akan bir suya bırakılır. Evde bulunan tahıllar ve bozuk paralardan oluşan bir kâse konularak haneye bolluk, bereket ve bol kazanç getireceğine de inanılıyor. Birçok kentte bolluk getireceği inancıyla kapı önleri Hıdırellez sabahı evin yönüne doğru süpürülüyor.
Üzerine çeşitli dilekler, niyetler yazılan kâğıtlar açık olarak ve yavaşça bir akarsuya bırakılıyor. Kâğıtlar, yazıları üste gelecek şekilde suya düşerse dileklerin kabul olacağına, ters dönerse bunların tutmayacağına inanılıyor. Bazı yörelerde, Hıdırellez günü, güneş doğmadan su kenarlarına gidiliyor ve bu suyla kadınlar, ellerini yüzlerini yıkıyor. Hıdırellez öncesinin akşamında gül ağacının dibine fasulye gömülüyor ve bu sabaha kadar yeşerirse tutulan dileğin gerçekleşeceğine inanılıyor. Hıdırellez Günü çiğ damlalarıyla mayalanarak elde edilen yoğurt, bir yıl boyunca "damızlık" yoğurt olarak kullanılmaya devam ediliyor. Bu yoğurdun üzerine "Nazar değmesin" diye çörek otu serpilerek sadece akrabalara dağıtılıyor. Bu yoğurt mayasının suyundan mayalanan hamur ile de ekmek yapılıyor. Bazı kentlerde ayrıca bereket getirdiğine inanıldığı için evlerin çevresine haşhaş serpiliyor.
Hıdırellez ritüelinin uygulanışı bölgeden bölgeye farklılık gösterse de ana fikir aynı:  yeni gelen bahara umutla bakmak! Özellikle umuda çok ihtiyaç duyduğumuz bu günlerde umutlarımızı yeşertecek, içsel dünyamızın zenginliğini destekleyecek Hıdırellez’i, kültürümüzü yaşatmak adına yaşayalım, çocuklarımıza öğreterek yaşatalım.
Ben gül dalına dileklerimi asmaya gidiyorum dostlar! Peki ya siz?
Ayşe Nur AKBAY @seyyahinseyirdefteri
 
 
 
 
Etiketler: BUGÜN, HIDIRELLEZ;, BUGÜN, UMUT!,
Yorumlar
Haber Yazılımı